Spinozahuisje, Rijnsburg

Boekenkast met o.a. Descartes - Spinozahuisje - copyright Olwen Harkema
Boekenkast met o.a. Descartes

Geen idee waar te beginnen, zo blij werd ik van het Spinozahuisje! En dan te bedenken dat het twintig jaar op fietsafstand van mijn huis was, en ik er toch nooit eerder naartoe ben gegaan. Ik had geen idee!
En ook van Spinoza wist ik maar weinig, moet ik bekennen. Maar je bent nooit te oud om te leren. Het monumentale huisje zelf is alleen al de moeite waard – ooit waarschijnlijk tussen de velden gelegen, inmiddels opgeslokt door een keurige woonwijk. En het is al een museum sinds 1897. Vanwege Spinoza’s joodse afkomst heeft de Duitse bezetter daar tijdens WOII geprobeerd een einde aan te maken, door de vereniging die het museum beheert te dwingen tot verkoop. De Amsterdamse koper had echter hart voor de zaak en liet het huis onaangeroerd, hij liet er zelfs zijn joodse secretaresse onderduiken.

Vrijheid van meningsuiting

Een bevlogen vrijwilliger, die geheel onterecht twijfelt aan zijn eigen kennis, wakkert met zijn verhalen mijn interesse aan voor de indrukwekkende filosoof die Bento de Spinoza was. En eigenlijk is zijn werk juist ook in het licht van het recente nieuws enorm interessant. Vrijheid van meningsuiting was namelijk zijn stokpaardje. Volgens Spinoza moet je kunnen denken, zeggen, en schrijven wat je wil, zolang je een ander niet fysiek pijn doet of anderszins schade toebrengt. Zijn opvattingen werden in de 17e eeuw ook in de  voor die tijd tolerante Nederlanden niet echt gewaardeerd. Temeer daar hij ook het bestaan ontkende van een antropomorfe god (een god die op een mens lijkt), die zich door te straffen en belonen bemoeit met hoe mensen leven. Spinoza zag het goddelijk in alles: de natuur, de mensen, ideeën, gedachten, gevoelens, alles. Of zoals Albert Einstein, die het Spinozahuisje in 1920 bezocht, ooit antwoordde op de vraag of hij in God geloofde:

“Ik geloof in de God van Spinoza, die zichzelf openbaart in de wetmatige harmonie van het heelal, en niet in een God die zich bemoeit met het lot en de handelingen van mensen.”

Einstein in gastenboek - Spinozahuisje - copyright Olwen Harkema
Einstein in het gastenboek uit 1920

Om zijn ketterse visie (die zowel pantheïstisch als atheïstisch werd getypeerd) werd hij uit zijn eigen Sefardisch-joodse gemeenschap in Amsterdam verstoten. Zo kwam hij een paar jaar in Rijnsburg terecht, waar hij buitengewoon productief was en onder andere de Ethica schreef, een boek wat pas na zijn dood verscheen en vervolgens ook verboden werd.
Onze rondleider vertelt dat hij, doordat hij ook zelf steeds meer te weten komt over Spinoza en zijn ideeën, merkt dat zijn eigen kijk op de wereld is veranderd. Prachtig dat hij precies verwoordt waarom ik het ontdekken van musea zo belangrijk vind, de oorsprong van mijn project. Mijn eigen kijk op de wereld is ook weer veranderd, verrijkt. En mijn nieuwsgierigheid is gewekt, ik wil zeker nog meer over de ideeën van Spinoza ontdekken. Al schijnt zijn Ethica niet om door te komen te zijn…

www.spinozahuis.nl

Gaat de deur niet open, terwijl het museum open zou moeten zijn? Even hard kloppen!
Het museum is voor sommige kinderen wellicht wat minder aantrekkelijk, maar verderop in de straat is een grote speeltuin. Bovendien is deze aflevering van Klokhuis over Spinoza (ook te zien in het museum) een mooie opwarmer – en ook verhelderend voor volwassenen.

4 thoughts on “Spinozahuisje, Rijnsburg

  1. Leuk blog. Enthousiaste beschrijving van het Spinozamuseum.
    Ik maakte gebruik van de foto in een blog vandaag over de boeken van Descartes die Spinoza bezat.
    Wat de Ethica betreft, die is in je eentje inderdaad moeilijk (niet onmogelijk) om door te komen. Daarom is aan te raden er een inleiding bij te nemen (er bestaan vele goede inleidingen) of om een cursus over te volgen. Het vergt veel studie en tijd om er goed in te komen (maar dan kríjg je ook wat…)

    http://spinoza.blogse.nl/log/op-weg-naar-de-cursus-over-de-ppc-5-spinozas-boeken-van-descartes.html

    1. Dankjewel voor je reactie en het vermelden van mijn blog! Spinoza blijft zeker op mijn lijstje staan, en een inleiding is een goede aanrader. Ik ben zelf ook de fotograaf van de foto die je gebruikt hebt, zou je dat bij de foto kunnen vermelden?

  2. Sinds ik het boek ‘The Spinoza Problem’ las van Irvin Yalom, wilde ik altijd nog eens naar dit Spinozahuis. Leuk om nu een ervaring te lezen. Het komt op mijn ‘te-bezoeken-musea’ lijstje.

    1. Ik hoorde tijdens mijn bezoek pas van dit boek, nu staat het op mijn ‘te-lezen-boeken’lijstje! En een bezoek is prima te combineren met bv één van de musea in Leiden, want veel meer dan 1-1,5 uur ben je er niet mee kwijt.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *